مهدى مقدمات خلافت فرزندش موسى هادى را فراهم كرد ، همان‌گونه كه پدرش منصور مقدمات خلافت وى را فراهم كرده بود . مهدى مىخواست كه فرزندش هادى استعداد و آمادگى داشته باشد تا او را در ولايت‌عهدى بر عيسى بن موسى مقدم دارد ، اما هادى با روى آوردن به شرب خمر ، پدر را نااميد كرد . او بيشتر وقتش را با نديمان مىگذراند كه باعث خشم مهدى بر وى شد ، ازاين‌رو ، تصميم گرفت برادر كوچك‌تر ، هارون را بر وى مقدم دارد ، اما مرگ زودهنگام مهدى ، مهلت عملى ساختن اين آرزو را به وى نداد . « 1 » اين تصويرى بود از خليفه‌اى كه نهضت شيعى بزرگى عليه او شكل گرفت . اما طرف مقابل ، يعنى پيشواى نهضت ، حسين بن على چگونه بود ؟ صاحب فخرى او را چنين وصف مىكند : « حسين بن على از رجال و سادات و فضلاى بنى هاشم بود . » « 2 » اصفهانى هم بسيارى از روايات را كه در آن حسين به علم و تقوا و ورع و كرم وصف شده ، مىآورد . « 3 » حسين بن على مادر حسين ، زينب دختر عبد اللّه بن حسن بود . او خواهر محمد نفس زكيه و ابراهيم است كه در دوره خلافت منصور قيام كردند و زينب شاهد بود كه بر سر پدر و برادران و عموها و نيز همسرش چه آمد . زندگانى زينب در اندوه و گريه گذشت . او لباس پشمين و خشن مىپوشيد ، بدون آن‌كه جامه‌اى نرم در زير آن بر تن كند ، و پيوسته اين گونه بود تا به ملاقات خداى عزّ و جلّ شتافت . زينب در غم شهيدان خود ناله مىكرد و مىگريست ، به حدى كه از هوش مىرفت . « 4 » شكى نيست كه اين مادر عزادار ، بيشترين اثر را در فرزندش حسين گذاشت كه كينه آل عباس را در دل بپرورد و مترصد فرصتى باشد تا انتقام خاندان على بن ابى طالب عليه السّلام را از ايشان بگيرد .

--> ( 1 ) . خربوطلى ، المهدى العباسى ، ص 248 . ( 2 ) . ابن طباطبا ، الفخرى فى الآداب السلطانيه ، ص 172 . ( 3 ) . اصفهانى ، مقاتل الطالبيين ، ص 438 - 439 . ( 4 ) . همان ، ص 433 .